بعضى جاها عمل نمىشد . ازاين‌رو اختلاف ميان سال خراجى و سال هلالى از ميان نرفت و در بعضى جاها حتى به چندين سال رسيد . در تاريخ وصّاف به مناسبت ذكر عمل ازدلاق كه در سال 350 مهلّبى وزير خليفه مطيع للّه انجام داده و سال 350 خراجى را به سال 351 نقل كرده گويد كه بين تاريخ خراجى و تاريخ هلالى در تمام ممالك ايران زمين نه سال تفاوت است ، ولى در بغداد يكسال از سالهاى خراجى از ميانه جستن كرده و لهذا حال سال 693 خراجى مطابق سنهء 701 هلالى است ، در صورتى كه بر قياس معهود اقتضاى آن كردى كه مطابق سنهء 702 بودى . « 1 » اين اختلافها و نابسامانيهاى ناشى از آن باعث شده بود كه بعضى از فرمانروايان كشورهاى اسلامى براى رفع آن‌ها تصرفهايى در تاريخ بكنند كه شايد مهمترين آنها اصلاحى بود كه در دوران ملكشاه سلجوقى در سال 471 هجرى قمرى در ايران به عمل آمد كه به تاريخ جلالى معروف گرديد و در اين تاريخ نوروز را در اول حمل يعنى روز اول بهار قرار دادند و آن را نوروز سلطانى ناميدند و براى ثابت نگاه داشتن آن در سال شمسى كبيسهء دقيقى برقرار ساختند كه بنابر معروف از كبيسهء گريگورى هم كه مبناى گاهشمارى رومى و مسيحى است دقيق‌تر بوده « 2 » و از اين تاريخ است كه نوروز در اول بهار ثابت مانده و براساس همان حساب پيوسته در روز اول حمل واقع مىشود و اين همان اصلاحى است كه با كمك عمر خيام عالم فلكى و رياضى ايران كه بيشتر با رباعياتش مشهور شده صورت گرفته است . در زمان غازان خان نيز يك بار ديگر براى تطبيق سال هلالى و خراجى به

--> ( 1 ) . تاريخ وصاف ، چاپ بمبئى ، 1269 ، جلد چهارم ، صفحهء 402 ؛ و گاهشمارى ، ص 159 . آگاهى بيشتر از عمل ازدلاق و سال خراجى را در خطط مقريزى به نام المواعظ و الاعتبار بذكر الخطط و الآثار ، طبع بولاق ، مصر ، جلد اول ، صفحات 285 - 273 و همچنين در گاهشمارى ، ص 159 خواهيد يافت . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر در اين زمينه رجوع كنيد به گاهشمارى در ايران قديم ، ص 167 به بعد و توضيحات مفيد و جامع و مفصلى كه در حاشيهء اين صفحات آمده است .